Geografija
< printer-friendly version >


Kartografija

04.09.2002.

- Oblast matematičke geografije
- Karta Vavilona VII v. p.n.e. na glinenoj ploči
- Egipćani na papirusu
- Anaksimander - I geografsku kartu je sastavio Grk Anaksimander
- Najidealniji oblik zemlje - Globus (umanjen 30-80 miliona puta; imamo fizički, politički, specijalni: astronomski, indukcioni)
- Geografska karta je svojevrsna slika zemljine površine, umanjena u određenoj razmeri.
  Ima tri grupe elemenata:
1. Matematički
2. Geografski
3. Dopunski

Matematički
čine osnovu geografske karte (razmera, koordinatna mreža, oslone tačke, okvir karte, kartografska projekcija).
Razmera - Odnos veličina karta-priroda. Brojčana razmera, tekstualna, grafička (razmernik).
Koordinatna mreža - Mreža meridijana i uporednika
Oslona tačka - Mesto gde se seku uporednici i meridijani
Okvir - Linija koja ograničava neku površinu, čine ga spoljašnji deblji i unutrašnji tanji ram.
Kartografske projekcije - Način na koji se nešto predstavlja. Zbog specifičnog oblika zemljina površina se teško prenosi na ravan. Najveće deformacije trpi karta sveta. One sa krupnijom razmerom trpe manju deformaciju.

3 tipa informacija:
1- Dobijaju se tačni uglovi gde se seku meridijani i uporednici. Zato imamo tačne oblike, ali su površine ili uvećane ili umanjene
2. Obrnuto od 1
3. Svi deformisani oblici. (i uglovi i površina)

3 tipa projekcija:
1. Valjkaste
2. Kupaste
3. Azimutne

Valjkaste: Mreža meridijana i uporednika se prenosi na omotač valjka, seče duž meridijana i razvija u ravan (kvadratna projekcija). Uporednici i meridijani obrazuju kvadrate i uporednici su iste dužine, iako nisu u prirodi što dovodi do razvlačenja površine ka polovima. Ovu projekciju izmenio je Merkator (Holandski kartograf) u pravougaonu - povećao rastojanja između uporednika. Dobio je tačniju i povećanu površinu.
Kupaste: (konozne) - mrežu prenosimo na omotač kupe, razvijamo u ravan. Dobijamo da su meridijani prave linije sa centrom u polu i uporednici koncentrični luci sa centrom u polu. Najveća tačnost je kod dodirnog uporednika. Ka severu dolazi do razvlačenja.
Azimutne: (perspektivne) - Horizontalni uglovi između meridijana, gde je stajna tačka, i pravca između stajne tačke ka orijentiku (cilju). Mreža se prenosi na ravan koja dodiruje zemlju u 1 tački, a to se posmatra van te ravni. U zavisnosti koja je tačka u središtu razlikujemo :
  Polarnu projekciju (pol u centru)
  Ekvatorijalnu projekciju (u centru je neka tačka na ekvatoru)
  Horizontalnu projekciju (tačka između dva ??????)





Geografski Elementi

09.09.2002.

- Položaj
- Priroda
- Stanovništvo
- Naselja
- Privreda

Predstavljaju se kartografskim znacima osim reljefa, voda i donekle vegetacija.
Reljef se predstavlja:
1. Metodom Izohipsi (iste nadmorske visine) - razmak između izohipsi je ekvivalentan ristanci - što su bliže reljef je strmiji.
  metod kota - za same vrhove
2. Šrafe (linije različite širine i dužine. kraće i deblje - strmiji teren)
3. Senčenje
4. Metod boja (do 100m - nizije, tamno zelena boja; 100-200m, svetlo zelena boja; 200-300m bež, preko 300m tamno braon; vrhovi - beli) - zahvalan je za prikazivanje zonalnih vrednosti (rejoniranja).

Dubinska zona - izobate (mesta iste dubine).

Na kartama krupnije razmere, reke - plave. Kod specijalnih karata - metod tačaka (predstavljanje projčanih vrednosti), kvadrata, krugova.
Dopunski elementi karte (objašnjeni u legendi i tu još spadaju svi nazivi na karti).

Kartografski znaci:
1. Konturni (linije - pokazuju granice nekih objekata)
2. Linijksi (državne i administrativne granice)
3. Vanrazmerni (samo mesto a ne veličina objekta)

Nazivi na kartama:
Slova različite veličine, oblika i boje. Pišu se desno od uslovnog znaka.
Okeani, mora, jezera i veće reke pišu se kosim rimskim slovima (Velika blok slova)
Mala blok slova (kraška polja, klisure, kotline) - pravim rimskim.
Okruglim romb (uzvišenja).
Italik (sela, zaseoci, kanali).

Koliko će naziva biti zavisi od razmere karte





Podela Karata

11.09.2002.

1. Opšte
2. Posebne (Specijalne, tematske)

Opšte

:
U atlasima, sadrže sve geografske elemente

Posebne

:
Ističe se jedan ili 2 elementa, ucrtana je rečna mreža.
Po razmeri se dele na:
1. Planove
2. Topografske karte
3. Geografske karte

Planovi: Sadrže sve detalje. To su mali delovi zemljine površine, najkrupnijeg su razmera (1:100 - 1:10 000). Izuzev plana Deliblatske Peščare - 1:25 000.
Nema ucrtane mreže meridijana i uporednika, ali strelicca pokazuje sever.

Topografske karte: Topos = Mesto. Sitnijeg razmera. U listovima ili sekcijama (listovi: jednakokraki trapezi čije su stranice delovi meridijana i uporednika). 1:25 000 - 1:200 000 izuzev Antarktika - 1:500 000.
1:25 000 - najkrupnijeg razmera, 2400 listova.
1:30 000 - na istom formatu je prikazana 4 puta veća površina - na 600 listova.
1:100 000 - na istom formatu 16 puta krupnija površina - 150 listova.
Kod njih je detaljno prikazan reljef. Ucrtani svi važni objekti.
Dele se na:
  a) Specijalne (1:25 000 - 1:100 000 - detaljnije, koriste se u vojsci)
  b) Generalne (1:100 000 - 1:200 000, izuzetno 1:500 000 - preglednije)

- krupnorazmerne (taktičke) - 1:25 000 - 1:50 000 --najtačnije
- srednjerazmerne (operativno-taktičke) - 1:100 000 - 1:200 000
- sitnorazmerne (operativne) - 1:200 000 - 1:1 000 000 --bez detalja. najpreglednije - vojna rukovodstva

Geografske Karte: 1:200 000 - 1:90 000 000, karte sveta, kontinenata, država. Jako su pregledne





Stanovništvo

16.09.2002.

- Demografija - disciplina koja proučava stanovništvo
- Demos = narod (grčki)
Čovek se pojavio pre 1,5 miliona godina u tropskim širinama azije i afrike.
Homo Sapiens - pre 200 000 godine.
Pre 10 000 godina čovek je pošeo da menja oko sebe.

Ekumena - oblast ljudske naseljenosti gde je čovek vršio promene.
Anekumena - nenaseljene oblasti (okeanske dubine, najviši vrhovi, ...)

Oko 200 miliona ljudi je živelo za vreme Hristovog rođenja, skoro 1 milijarda u 1 polovini XIX veka, a sada oko 6,2 milijarde.

Azija bez Rusije - 3,6 Milijardi.
Angloamerika oko 300 miliona.
Latinska Amerika oko 550 miliona.
Afrika oko 900 miliona.
Evropa sa Rusijom 750 miliona.

Godišnje se rodi 90 miliona stanovnika (250 000 beba svaki dan).
Oko 5 milijardi stanovnika živi na južnoj polulopti (siromašni).

O porastu broja stanovnika govori prirodni priraštaj - odnos nataliteta i mortaliteta u %o (promilima) na 100.
  1. Preko 25 i 30%o (Somalija, Etiopija, Nigerija, Nikaragva...)
  2. Sa visokim priraštajom - 15-25%o (Sirija, Alžir, Tunis, Maroko...)
  3. Sa umerenim - 10-15%o (zemlje u razvoju - Čile, Argentina, Kina, Indija)
  4. Sa niskim - 0-10%o (Kanada, Amerika, Rusija, YU - 3%o)
  5. Sa negativnim (Nemačka, ..) - depopulacija - bela kuga
Umeren prirodni priraštaj je najbolji. Poželjno je da bračni par ima 3-4 dece.


Migracije
- Svako kretanje stanovništva, razlikujemo:
  - Emigracije (iseljavanje)
  - Imigracije (useljavanje)
Azijski narodi su seobama došli u Evropu.
Otkrićem Amerike i Australije nastaju migracije evropljana koje još uvek traju.

Specifične migracije u Rusiji:
  -Prisilne - od juga ka severu
  -Prinudne - migracije Grka, Turaka, Srba u Evropske zemlje(
- migracije iz sela u grad
- na Novom Zelandu i u Australiji - sa primorja u unutrašnjost

Uzroci:
- Ekonomski momenat (glad, vulkani, rat, ...)
- Verski momenat (Salman Ružni, pisac)

Vrste:
- Nomadizam (stalno se kreću u potrezi za boljim uslovima života, stočari; u pustinjama i tundrama)
- Polu-nomadi
- Pečalbari (Makedonija, oblast oko vlasine, sezonski ljudi idu)
- Selo-grad
- Dnevne (Kuća-škola)
- Sezonske (mogu biti dvojake: letovanje, rad na njivi, ...)
- Stalne